Zinnen ter inspiratie

Onlangs werd mij door Hanneke Dijkman gevraagd 10 zinnen te geven, die mij in mijn leven inspireerden. Het was een vraag, die ik in eerste instantie liever niet wilde beantwoorden, daar ik er niet van hou om iets te vereren. Het bleek echter veel leuker te zijn en te gaan over dat wat mij echt bezighield. Het werd een uitdaging om mijzelf te beperken tot die zinnen, die tesamen mij of mijn ideaalbeeld het beste uitdrukten. Aan de hand van uitspraken van anderen of begrippen, die mij in het hart geschreven zijn. Het is een momentopname. Typisch zo'n lijstje, waarbij het interessant is om dit jaarlijks te herhalen.

Dit zijn ze geworden:

  1. Hier sta ik, ik kan niet anders
  2. In de beperking toont zich de meester
  3. Begin bij het begin, ga door tot het einde en stop dan
  4. De woorden vrijen en ubuntu
  5. Binnen redeneringen moeten de onderdelen niet zonder noodzaak worden toegevoegd
  6. Elk nadeel heb zijn voordeel
  7. De tijden zijn hard, maar modern
  8. Zo binnen, zo buiten
  9. Dit is uw wereld
  10. Gehoorzaamheid is een geschenk

Tot slot heb ik de regels overtreden door een elfde uitspraak toe te voegen. Deze elfde uitspraak – carnaval of niet – is de lijfspreuk van het Belgisch biertje 'Het elfde gebod' en luidt:
Gij zult genieten.

De stille twaalfde is 'regels zijn er om overtreden te worden' en dat is echt de laatste. Ik heb er meer waar ik aan denk en die ik graag vernoemd had willen hebben, maar dat doe ik niet en waarom zeg ik ook niet, want dat zou er weer een zijn. Dat ik mij aan de regels van Hanneke wil houden komt voort uit 2, 3 en vooral 10. Ik geef dat geschenk aan haar. Dat het niet geheel en al lukt en ik tot twaalf regels kom waar ik er tien mag hebben, ga ik niet anders uitleggen dan dat ik met pretoogjes zie dat 1 bovenaan staat en 10 onderaan. :-)

ad. 1 Hier sta ik, ik kan niet anders
Er zit voor mij een duidelijke samenhang in deze zinnen. De eerste zin – afkomstig van Luther – beschrijft wat mijn inziens niet anders kan. Iedereen, ik in het bijzonder, is onvermijdelijk zichzelf. Als ik anders zou willen doen, dan zou ik ook anders gedaan hebben. Dat wil niet zeggen dat ik altijd gelukkig of tevreden ben met hoe ik handel, het wil ook niet zeggen dat mijn manier de beste manier is om te leven. Het wil zeggen, dat ik niet beter weet, dat ik mijzelf onvermijdelijk ervaar in elk moment van mijn bestaan, dat ik door mijzelf begrensd ben. Deze zin werkt voor mij als een bevrijding, als een realisatie dat het leven simpel is. Doe wie je bent en doe daar niet moeilijk over, want je bent toch onveranderlijk jezelf. Verder werkt deze zin ook als een spiegel. Zeker bij gedrag dat ik van mijzelf niet wil hebben in de betreffende situatie of bij situaties, waarin ik mijzelf ervaar overweldigd te worden door de omstandigheden. Dat zijn soorten momenten, waarin ik laat blijken mijzelf niet te begrijpen, daar ik de oorzaak van mijn eigen handelingen zonder goede reden buiten mijzelf leg. Deze zin laat zien, dat wat ik ook doe, ik altijd degene ben, die het doet en dat ik derhalve mijn blik op de situatie beter kan wijzigen door mijzelf voor te stellen, dat ik dit wil, dat ik erachter sta en dat ik niet anders kan doen, omdat dit is wat ik wil doen. Deze spiegel helpt mij mijn kracht te vinden in situaties, waarin ik mijzelf als krachteloos ervaar, door mijn machteloosheid als uitkomst van een mij onbekend aspect van mijn eigen kracht te zien. Ik ga dan pontificaal achter mijn eigen machteloosheid staan en zeg dan: zie mij, hier sta ik, ik kan niet anders. Vaak ontstaat er dan heel wat anders. ad. 2 In de beperking toont zich de meester
Als kind dacht ik, dat ik nog alle wegen op kon gaan en mij tegelijkertijd op meerdere manieren kon ontwikkelen. Langzaamaan leerde ik, dat dat niet mogelijk is en specialisatie onvermijdelijk. Niet kiezen is ook een specialisatie. Maar het leerde mij ook, dat ik een eigen energie bezit die ik moet helpen vorm te nemen. Wat niet bij mij past, moet ik niet doen. Wat bij mij past, ondersteunen, ontwikkelen en zich laten ontvouwen. Waarheen mij dat ook leidt. Pas vele jaren later leerde ik deze zin van Goethe kennen, die dit proces kernachtig beschrijft. Het is spannend om te doen, omdat eenmaal gedane keuzes hun schaduwen lang vooruit kunnen werpen, maar het op het moment van kiezen lang niet altijd duidelijk is wat een schaduw oplevert en wat niet. Enkel door consequent de eigen weg te bewandelen en door mijzelf te beperken kan ik mijn eigen vorm verkrijgen. Kan ik mijn zelfgekozen vorm van meesterschap over mijzelf verkrijgen. Het frappante is dat ik hierdoor steeds meer de ruimte krijg mijzelf te zijn. Mijzelf beperken door mijzelf te specialiseren werkt bevrijdend en ontplooiend. Het levert zelfs beter contact op met andere mensen, omdat het voor anderen duidelijker is waar ik voor sta en voor ga. Snoeien doet bloeien. ad. 3 Begin bij het begin, ga door tot het einde en stop dan
Deze zin uit Alice in Wonderland is een leidraad voor het maken van keuzes in het leven. Er is geen andere manier om een keuze te maken dan door te beginnen met dat wat zo te zien het eerst voorhanden is om te doen. Het is zo eenvoudig om mijzelf af te vragen 'maar wat wil ik nu eigenlijk als eerste doen?' Regelmatig liet mij dat de weg opgaan, waarvan ik achteraf kon begrijpen waarom dat juist de keuze was, die het beste bij mij paste. Het is ondoenlijk om vooruit te zien en te beredeneren wat gedaan zou moeten worden. Er zijn nauwelijks onafhankelijke criteria (onder normale omstandigheden), er staat nergens geschreven wat ik moet gaan doen, de enige richtlijn, die ik daadwerkelijk heb, is mijn intuïtie en die hoeft niet na te denken, daar kan ik mij met vertrouwen aan overgeven. Deze zin gaat daarmee ook over het overwinnen van de koudwatervrees, het eraan overgeven en aangaan. ad. 4 De woorden vrijen en ubuntu
Deze woorden vind ik allebei prachtig. Helemaal, omdat ze door de geschiedenis verbonden zijn door hun beider antipode en daarmee een van de lelijkste woorden aller tijden: apartheid. Vrijen staat voor mij voor openheid naar een ander mens en die ander daarmee te omarmen. In het vrijen is er een onvoorwaardelijke ontmoeting, waarin de ander totaal zichzelf kan zijn en waarin ik meer geniet naarmate de ander meer geniet. Dit kan ik alleen ervaren als ik trouw ben aan een persoon, als het contact intiemer en intiemer wordt. Als ik mijzelf meer en meer vrijwillig beperk. Pas dan kan ik mijzelf helemaal overgeven aan het opengaan. Ubuntu betekent 'ik ben, omdat jij bent' en drukt voor mij wezenlijk hetzelfde uit. Op een heel andere manier laat het zien dat het bestaan van het zelf intrinsiek verbonden is met het bestaan van die persoonlijke ander. Ubuntu drukt voor mij de warmte en verbondenheid uit, die ik kan voelen bij een band. Ubuntu geeft mij het beeld uit kracht mijzelf ten dienste stellen aan het zijn van de ander. Dat betekent niet dat ik mijzelf wegcijfer – daar ben ik slecht in – maar dat ik het prachtig vind de wederkerigheid van het samenzijn te ervaren en de ander op te zien bloeien. Ubuntu kan ik met goed fatsoen als groet onderaan mijn schrijven toevoegen. :-) ad. 5 Binnen redeneringen moeten de onderdelen niet zonder noodzaak worden toegevoegd
Het is een lange zin, die goed beschrijft wat ik bedoel. Deze zin heet het scheermesje van Ockham. William van Ockham schijnt dit nooit op deze manier geschreven te hebben, dat deed Aristoteles. Ik vind deze zin schitterend door haar eenvoud. Haal alles weg wat overbodig is en hou enkel over dat wat van toepassing is. ad. 6 Elk nadeel heb zijn voordeel
Deze zin komt van Johan Cruijff en ik vind het een prachtige manier om positief denken binnen de juiste context te plaatsen en te laten zien wat het zo sterk maakt. Onder positief denken wordt regelmatig verstaan dat het je leven zou beïnvloeden en wie negatief denkt, negatieve zaken over zichzelf afroept. In het uiterste geval kan dit leiden tot uitspraken dat iemand zijn eigen ziektes aan het eigen denken te danken heeft. Dat laatste vind ik veel te ver gaan en een vorm van magisch-realisme. Ik vind dat Cruijf heel goed de grens aangeeft. Niet alles in het leven is onder controle. Er zijn positieve gebeurtenissen en negatieve. Met beide heb je maar om te gaan. De uitspraak van Cruijff laat zien dat negatieve ervaringen enerzijds betekenen dat iets afgesloten wordt, maar dat als ik om mij heen blijf kijken, dat ik misschien ook wel zie wat er daarmee geopend wordt. Het laat zien dat ik mijzelf zowel niet moet afsluiten voor de negatieve ervaring – die is reëel voor mij – als dat ik mijzelf niet moet afsluiten voor de nieuwe mogelijkheden die zich daardoor kunnen openen – die kunnen reëel worden. Niet wegdrukken, maar ook niet door laten overheersen. ad. 7 De tijden zijn hard, maar modern
Altijd als ik dit Italiaanse spreekwoord onder ogen kom, ga ik onwillekeurig lachen. Schitterende relativering! Deze uitspraak moet je voelen, daar ga ik niets over zeggen. ad. 8 Zo binnen, zo buiten
Zoals ik verwacht dat de wereld is, zo verwacht ik dat de wereld zal reageren, zo zal ik de reactie van de wereld interpreteren, zo zal ik op de wereld reageren en zo zal ik de wereld mijn wil opleggen om op mij te reageren zoals ik verwacht dat de wereld zal doen. In het ideale geval koester ik geen verwachting naar de wereld en verwacht ik niets specifieks terug. Dat is wat de Chinezen Wu Wei noemen, de Hindu's karmaloos handelen en Christenen handelen volgens de Heilige Geest. In alle andere gevallen is er een vooringenomen waarneming en geldt de stelling van Schopenhauer 'de wereld is mijn voorstelling'. Door te mediteren en mij hiervan bewust te zijn tracht ik mijn vooringenomenheid te minimaliseren. Ik weet het niet, maar er zal vast nog een lange, lange weg te gaan zijn. De invloed van deze zin op het ervaren van de eigen wereld moet wel begrensd worden, anders ontstaat de neiging om alles wat er in mijn leven gebeurt toe te schrijven aan de manier waarop ik naar de wereld kijk. De grens van zo binnen, zo buiten houdt op daar waar mijn controle ophoudt. Een ander mens is echt een ander mens en heeft een uniek identieke beleving van zo binnen, zo buiten. Deze zin handelt voor mij niet over wat er exact gebeurt, maar over hoe ik het zie, hoe ik het interpreteer, hoe ik erop reageer en hoe ik het verwacht. ad. 9 Dit is uw wereld
Toen ik deze uitspraak van wijlen dhr. G.B.J. Hilterman hoorde, wist ik niet wat ik hoorde. Ik kon mij niet voorstellen dat iemand op die leeftijd zo naïef dacht. We hebben een aantal keren naar zijn televisieuitzendingen gekeken en ik heb gefascineerd gekeken. Zelfs in mijn puberteit kon ik daar niet kwaad over worden. Naderhand bemerkte ik, dat ik hetzelfde kon doen bij andere mensen door denken beter dan zij te weten hoe zij moesten denken en doen. Ik ben zelf een G.B.J. Hilterman. Ik worstel al jaren met dit dilemma. Nee, ik wil dit niet doen, maar wow, hoe normaal is het voor mij om te doen. Hoe graag wil ik mij met iemand anders bemoeien en vertellen hoe die persoon beter kan zien en begrijpen, hoe die persoon gelukkiger kan leven. Het is echt niet verkeerd bedoeld, maar het werkt niet, is arrogant en iets wat ikzelf niet wil dat andere mensen bij mij doen. De makkelijkste zinspreuk om deze neiging in mijzelf te beteugelen is daarmee ook 'wat u wil dat uzelf niet geschiedt, doe dat ook een ander niet'. Vele jaren later kwam ik zijn boek met bovenstaande titel tegen. Ik heb het direct gekocht, het is een belangrijke spiegel voor mijn ziel. Zie 1, 2, 4 en 8. ad. 10 Gehoorzaamheid is een geschenk
Deze uitspraak ken ik via professor Charles de Wolff. Ik was het vaak niet met deze man eens, maar deze uitspraak van hem is mij altijd bijgebleven. Indirect staat hier, dat een mens enkel zolang kan gehoorzamen, zolang dit niet tegen de persoon indruist. Zie 1. Verder leest ik hierin dat ik mijn eigen verantwoordelijkheid nooit kan ontlopen en nooit kan ontkennen. Zie 2. Hoe ik begin en tot waar ik ga, dat bepaal ikzelf, zie 3. Dat de onvoorwaardelijke overgave en het openstellen voor de ander en van de ander een geschenk is, dat nooit zonder aandacht genomen kan worden, zie 4, etc. etc. Tot slot kondigt deze zin al de opstand aan tegen 'dit is uw wereld', zie 9. Hier sta ik, ik kan niet anders.