Stirner: la loi, c'est moi

Eigenlijk heb ik geen zin om kritiek te leveren op Stirner. Ten eerste omdat hij niet meer in staat is om te antwoorden, ten tweede omdat het aanvoelt als karaktermoord. Hij heeft het niet over ideeën, hij heeft het over zichzelf. Het is vreemd om dat te voelen, daar hij zelf heel egoïstisch zou zijn geweest. Toch blijft het vreemd om iemand te bekritiseren, die lang doodgezwegen is en waar mensen bij voorkeur niet mee geassocieerd werden. Heftig. Heftig om zo'n slachtoffer van de geschiedenis af te kraken. Hij was tijdens zijn leven waarschijnlijk al eenzaam. Dan nu nog een trap na geven? Ja.

Bovendien wat is de toegevoegde waarde van kritiek – zeker mijn kritiek – als zijn filosofie nog niet afgerond is? Zijn andere werken heb ik niet gelezen en dat ga ik ook niet doen, omdat er nog heel wat anderen hoger op mijn verlanglijstje staan; ik zal er niet aan toekomen en ik zal het niet missen. Dit werk vind ik eigenlijk nog niet rijp voor publicatie. Het eerste deel had mijn inziens nog gestroomlijnd dienen te worden, in het tweede deel had hij zijn gedachten gestructureerder kunnen verwoorden en op vele, vele punten verder uit kunnen werken.

In de titel staat de kern van mijn kritiek op het denken van Stirner. Dit is een uitspraak van de Zonnekoning. Die man was de staat. Stirner niet, maar hij redeneert wel alsof elk 'ik' dezelfde positie in zou moeten nemen. Hij is later dan de staat in zijn poging om dezelfde machtspositie te bereiken als de staat en verwijt de staat daarna, dat zij niet opzij schuift – wat hijzelf in die positie nooit zou doen. Hij schijnt een inspiratiebron voor anarchisten te zijn, maar ik heb nog nooit iemand gelezen, waarna ik zo blij was dat er een staat is. Ik vind zijn schrijven een vurig pleidooi voor de staat. Ik ga ervan uit dat hij serieus is als hij beweert dat mensen egoïsten zijn, maar ik kan mij niet voorstellen dat je niet de effecten doordenkt van wat je beweert. Hoe kan elk 'ik' eenzelfde positie innemen als de Zonnekoning? In een groep met mensen die strijden om het hoogste, kan er maar een op de hoogste trede komen te staan. De rest niet. Nooit niet. Een maatschappij vol strijders kent louter verliezers. Dat is een maatschappij, waarin iedereen zeer op de ander gericht is, want je kan niet het gevoel hebben zelf in het centrum van de wereld te staan, als je niet constant bezig bent om anderen daarvandaan te houden. Hoe kan je anders het centrum van de wereld bepalen? Daar heb je voor nodig dat je anderen daarvandaan houdt. Je moet dan zien dat anderen daarnaar streven (de beste voetballer ooit zijn bijvoorbeeld) en het niet halen, omdat jij het bent. Pas dan kan je het gevoel hebben in het centrum van de wereld te staan. Om dat te kunnen ervaren, jezelf te zien als een Zonnekoning, dat kan je pas doen als je je volledig richt op wat anderen belangrijk vinden.

Denkt hij werkelijk dat de mensen die in oorlogsgebieden leven – hij stelt een oorlog van allen tegen allen voor – gelukkiger zijn en geen vrede willen? Denkt hij werkelijk dat mensen het fijn vinden om onder die spanning te leven? Denkt hij werkelijk dat mensen het fijn vinden als ze elkaar niet kunnen vertrouwen omdat niemand gehouden is aan zijn eigen woorden? Denkt hij werkelijk dat mensen geweld willen?

Hoe kan hij religies en staten verklaren als de mensen intrinsieke egoïsten zijn? Mensen blijken samen te werken en zich aan een groep te conformeren. Mensen blijken vaak loyaal aan de groep gezien het feit dat ze de wetten van de groep uitdragen, verdedigen en handhaven. Hij kan wel stellen dat de staat egoïstisch is, het zijn de mensen die zich gedienstig opstellen naar deze staat, de staat is opgebouwd op rond en door mensen. Hoe verklaart hij dat?

Hij ziet een prijs, die je moet betalen voor het lidmaatschap van een groep. Hij ziet niet wat hij ervoor terugkrijgt en dat is volgens mij veel en veel meer. Net zoals Marx en Engels zou ik zijn boek tot op het bot kunnen bekritiseren, maar ik heb er geen zin in. Het is mij de moeite niet waard. Ik groet mensen soms met het woord 'Ubuntu', wat betekent 'ik ben, omdat jij bent'. Graag neem ik aldus afscheid van Max Stirner:

Ubuntu Max.